|
Jan Brzechwa urodził się 15 sierpnia 1900r. w Żmerynce na Ukrainie. Do 1918 r. przebywał głównie w Rosji, między innymi w Piotrogrodzie i w Kazaniu, gdzie rozpoczął studia medyczne i brał udział w życiu kulturalnym środowisk polskich. Po powrocie do kraju podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim. W 1920r. jako ochotnik wziął udział w wojnie polsko-radzieckiej. Studia ukończył w 1924r. Był ekspertem w zakresie prawa autorskiego. Ogłosił kilka prac na ten temat pod swoim prawdziwym nazwiskiem - Jan Lesman. Przez wiele lat działał w Związku Artystów i Kompozytorów Scenicznych – pełnił w nim funkcję radcy prawnego, a w latach 1957-62 zajmował stanowisko przewodniczącego zarządu. Był także członkiem Międzynarodowej Komisji Prawa Autorskiego. Twórczość rozpoczął w latach 20. jako autor i wykonawca tekstów satyrycznych dla warszawskich kabaretów, takich jak Czarny Kot, Sfinks czy „Qui Pro Quo”. Używał wtedy pseudonimu Szer-Szeń. Pisał także słowa piosenek śpiewanych między innymi przez Hankę Ordonównę. W pierwszym okresie twórczości wydał kilka tomów wierszy refleksyjno-nastrojowych, były to: „Oblicza zmyślone”, „Talizmany”, „Trzeci krąg”, „Piołun i obłok”. Jednak sławę przyniosła Brzechwie twórczość dla dzieci, którą zajął się nieco później. W 1938r. wydał pierwszy tom wierszy dla dzieci pt. „Tańcowała igła z nitką”. W następnych latach pojawiły się kolejne zbiory: „Kaczka dziwaczka”, „Pan Drops i jego trupa”, „Przygody Pchły Szachrajki”, „Ptasie plotki”, „Opowiedział dzięcioł sowie”, „Na wyspach Bergamutach”. Najczęściej wznawiane wybory wierszy to: „Brzechwa dzieciom” i „Sto bajek”. Do najbardziej znanych utworów pisarza należy również cykl opowieści fantastycznych o przygodach pana Kleksa: „Akademia pana Kleksa”, „Podróże pana Kleksa” i „Triumf pana Kleksa”. W 1963r. oryginalny profesor Ambroży Kleks stał się również bohaterem widowiska scenicznego pt. „Niezwykła przygoda pana Kleksa” wyreżyserowanego przez Kazimierza Dejmka. Dorobek literacki Jana Brzechwy obejmuje ponadto powieść autobiograficzno-wspomnieniową „Gdy owoc dojrzewa”, psychologiczną „Opowiadania drastyczne” oraz przekłady utworów pisarzy rosyjskich, takich jak Aleksander Puszkin czy Antoni Czechow. Działalność literacka Jana Brzechwy zawsze spotykała się z uznaniem, czego dowodem są nagrody, jakimi pisarz został uhonorowany. W 1955r. otrzymał nagrodę miasta Warszawy za całokształt twórczości, rok później nagrodę prezesa Rady Ministrów za twórczość dla dzieci i młodzieży, zaś w 1965r. został wyróżniony nagrodą Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za całokształt twórczości. Dzieła Jana Brzechwy zostały przetłumaczone na kilkanaście języków. Pisarz zmarł w Warszawie W literaturze dla dzieci Jan Brzechwa dokonał prawdziwej rewolucji – obowiązujący do tej pory dydaktyzm zastąpił inteligentnym, subtelnym żartem i zabawą. Wiersze Brzechwy są błyskotliwe i pogodne, ale celem poety nie była tylko zabawa. Chciał on, by dzięki jego utworom dzieci polubiły czytanie i w przyszłości chętnie sięgały po lektury dla dorosłych. Jakże to aktualny cel i w dzisiejszych, zdominowanych przez obraz, czasach. Jan Brzechwa z doskonałym skutkiem odwołuje się do poczucia humoru dzieci, ale także tworzy świat pełen dobroci, pogody ducha i niezwykłego uroku, któremu ulegają młodzi czytelnicy od tylu już lat. Jedna z najbardziej znanych postaci stworzonych przez Brzechwę – pan Kleks potrafi „zaczarować” nie tylko swoich powieściowych uczniów, ale też tych rzeczywistych, czytających książki o jego przygodach z niesłabnącą od lat ochotą. Ważne jest również to, że Ambroży Kleks czaruje nie tylko magią, ale także swoją serdecznością, dobrocią, wyrozumiałością. Przekonuje czytelników, że wyobraźnia nie ma granic i jest skarbem potrzebnym każdemu człowiekowi. To dzięki niej możemy stworzyć coś nowego, marzyć i działać, aby spełnić marzenia. Opracowanie: Aneta Sosik |
|
